Markina

1936ko gerra, eskola curriculumean

Posted on Actualizado enn

Bekobentako (Markina BHI) DBH 4.mailakoek, martxoa eta maiatza artean, 1936ko gerraren inguruan jardungo dute.  Gerra haren nondik norakoak ezagutzeaz gain, gerrarekin lotura duten eremu ezberdinekin osatzen ari dira proiektua. Diziplina ezberdinak uztartuz, aprendizaia prosezua aberastu nahi dute. Esaterako, Joseba Sarrionaindiaren “Kolosala izango da” eleberria irakurri dute, edo “Los niños de la guerra” dokumentala ikusi, “Gernika” artelanaren inguruko hausnarketa eta lanketan ere jardun dute. Ahaztuen Oroimena 1936 elkarteak, Zelaietaburuko deshobiraketaren aritik sortutako erakusketa eta Markinako dendari elkartearekin batera sortutakoa ere, baliatu dituzte aipatutako proiektuan, eskolako pasabideetan ikusgai jarriz. Orain, opor aldiaren ostean, Patxi Juaristiren hitzaldia, edo fronteko lubaki eta kokapenetara bisitaldiak izango dituzte besteak beste.

Argazki batzuk lotura honetan: https://www.flickr.com/photos/148091062@N05/albums/72157690948505573

Anuncios

1967ko Markina-Xemeingo zelaiko tiroketa: frankismoaren atzaparkadak (I)

Posted on Actualizado enn

1967an gertatu zen, Markina-Xemeinen; hain ezaguna den Zelaiaren inguruan. Lehen Frankismoa igarota, diktadurak bere ibilean, erakutsitako ankerkeriak, hurrengo urteetan hatzarpakada ilunak izango ziren orbain sakonen sortzaile.

1967ko abenduaren 19ko iluntzean Guardia Zibilak auto bat tirokatu zuen Markina-Xemeingo zelaian. Lau gazte ziren “Seat 600” batean eta autoak 60 bala inpaktu izan bazituen ere aurrera jarraitzea lortu zuten. Geroago horietako hiru Aulestin atxilotu zituzten Guardia Zibilek.

Gertaera hau lehen pertsonan bizi izan zuten Jose Luis Etxegarai Gaztiarena “Mark” eta  Kepa Akixo Leixarreta “Txao”/”Zigor”  elkarrizketatu eta haien testigantza eskaini digute, non joan den abenduan, jendartean aurkezu genuen Markina-Xemeingo Uhagon Kulturgunean.

Gazte haiek, ETA erakundearekin lehen kontaktuak izan eta frankismoaren aurkako ekintzak burutzeko antolatu ziren. Hasiera batean, margoketak eta ikurrinak jartzea edo matxinoen alde soilik hildakoen aldeko oroigarriak deuseztatzea izango ziren burutu zituzten ekintzak. 1967ko abeduaren 19koa baina, langileen borrokari elkartasuna erakutsi eta “Sindicato Vertical”en aurkako ekintza izango zen. “La persona que hacia de coordinador de nuestro grupo con la dirección de la organización, nos viene con la propuesta de que iva a hacer una pequeña campaña, de lucha que mantenían estos obreros en esta zona y se quería simultanear una acción en los sindicatos de Eibar y Elgoibar ” (Jose Luis Etxegarai Gaztiarena “Mark”). Ekintza aurrera eramaterakoan izandako zailtasunek, ihesera eraman zituzten lau gazteak. Auto txiki batean, garaiko Seat 600 batean Elgoibartik atera eta Urkaregin gora aurrera egin zuten, Markina-Xemeingo sarreran Guardia Zibilaren kontrola aurkitu arte. Kotxeak Guardia Zibilari kasurik egin gabe, aurrera jarraitu zuen, eta ondorioz, izurgarrizko bala zaparrada jasan zuen, gerora egindako atestatuaren arabera, 60 zulo izango zituen autoak. Markina-Xemeingo kaleetan zehar, ihes egin eta Lekeitiorako bide bazterrean utzi zuten autoa, Aulestira, oinez ihesari jarraituz. Bertan, nora jo bazutela eta, Emilio Kortabitarte (Lekeitiarra) Aulestiko parrokoaren etxean babes hartu zuten. “Baino Murelagan, etxe horretan gertatu zena, edo behintzat nik hala sentitzen dut, denbora gutxi izan genuen pentsatzeko, zer egingo genuen eta ze erabakiak hartu behar ziren, (…) ni neuk leihotik salto egin nuen eta, momentu luze bat pasatu nuen balkoi azpi hortan, nik neuk horren pena bat badut hala ta ere, haiek atera ziren balkoira baino hala ere Guardia Zibila atera zen hura ere nin neuk azpitikan ikusten bainuen, nik oroimen hori dut, eta erraten zuen, betiko geratu zait, eta erraten zun “Txao rindete, Txao rindete” eta ni mugitu gabe geratu nintzen eta gero haiek lotu zituztenean, nire kideak eta haien [Guardia Zibilaren] kotxeetan, kotxeen motorrak aitu nituenean, herritikan ateratzen ari zirela, ni joan nintzen, orduak pasata gero (…)” (Kepa Akixo Leixarreta “Txao”).

Garaiko prentsan agertzeaz gai, ETAk ere jasoa zuen gertaera hau, Bidarten, 1992an erakundearen zuzendaritza atxilotzean atzemandako agiri batek dioenez:

19 de diciembre de 1967.
En la localidad vizcaína de Markina, la Guardia Civil dispara contra un vehículo en el que viajaban cuatro personas que suponían militantes de ETA. El coche es alcanzado por cincuenta y nueve impactos, a pesar de lo cual los ocupantes del mismo resultan ilesos y logran huir. Horas después, tres de ellos José Luis Etxegarai, Roberto Lotina y Francisco Javier Aya Zulaika son detenidos en Murelaga. En relación con este hecho, dos de los guardias civiles que participan en el mismo solicitarán más tarde la baja en el Cuerpo.
19 de diciembre de 1967.
Explota una bomba en el edificio de la delegación del Frente de Juventudes y el Sindicato Vertical de Eibar.

Gertaerak badu bere esangura. Frankismoari aurre egiteko determinazioa, indar polizien erantzuna, ihesa, Aulestiko babesa eta ondorengo ihesean, mendi muino bateko etxean jasotako babesa, … hau guztia jaso nahi izan dugu, urte haietan gertatua hobeto ulertu nahian.

Txitxiburduntzi eta ibilbide gidatua Etxebarriko Gurasoekin batera

Posted on Actualizado enn

Gaur Etxebarriko Guraso Elkarteak txitxiburduntzi ospatu du, Santa Eufemin, (Urregarai, Aulestin). Gonbidapenari erantzunez, Zapolako trintxera eta metrailadore habiak bisitatu ditugu. Bidean, trintxeretan zehar ibilbidea egiteaz gain, metrailadore habietan sartu eta bertatik bertara ikusi ahal izan dituzte. Argazki gehiago lotura honetan.

Gogoan hartzeko izenak

Posted on Actualizado enn

IMG_20181205_202102

Euskal Memoria Fundazioaren “Gogoan hartzeko izenak” erakusketa aurkeztu genuen atzo iluntzean izen bereko liburuaren egilearen, Joseba Zabalzaren eskutik. Ondoan Jaime Guenetxea herrikidea. 1980an, bere lagun Iker Ibarluzea eta beste batzuekin zegoela, Etxebarriko Txomin jatetxe aurrera indar parapolizialak agertu, Ixuara eraman eta pairatutakoaren kontaketa eginez. Berezia. Gogorra baina duintasunez betea.
Erakusketaren izen bereko liburuan, Euskal Memoria Fundazioak argitaratutakoan, aurkitu dezakezue errelato osoa.
Erakusketa, Abenduaren 22ra arte ikusgai egongo da, “Gogoan hartzeko izenak” biltzen dituen pertsonekin hiru lekutan:
1. Uhagon Kulturgunea (kultuguneko ordutegian)
2. Markina-Xemeingo udaletxe sarreran (udaletxeko ordutegian)
3. Kartzela zaharrean (asteburuetan)

IMG_20181206_121720

IMGP5870

IMGP5833

Zapolan barrena; gerrako bigarren defentsa lerroa

Posted on Actualizado enn

Aurtengo mendi asteburuaren barruan, gaur irteera burutu dugu Zapola inguruetara. Bertan, 1936ko gerran, gudari eta milizianoek antolatutako defentsa guneak bisitatu ditugu. Eguraldiaren iragarpenak lagundu ez badu ere, bertaratu direnek, aurkitu berri den azken metrailadore habia bertatik bertara ezagutzeko aukera izan dute. Era berean, nahi duenak gunea ezagutu ahal izateko bideak garbituta daude. Gune hauek, gerran, frontearen lehen lerrotik atzerago, bigarren defentsa lerroa deiturikoaren parte dira. Besteak beste, hiru ametrailadore habia (Igotz, Zapola eta Zapolazpia) eta hamarnaka trintxera metrorekin, faxistei aurre egiteko prestatu ziren.
 

Zapolako gerra gunea eta garbiketa lanak aurkeztu ditugu: herritarron ondarea

Posted on Actualizado enn

Markina-Xemeingo Uhagon kulturgunean aurkeztu ditugu, domeka honetan, Zapolako gainean aurrera eramango ditugun lanen nondik norakoak eta 1936ko gerran, inguru horretan eraikitako lubaki eta metrailadore habien ezaugarriak.

Fronteak egonkortzearekin batera, lehen lerroko defentsaz gain, bigarren defentsa lerroa osatu zuten faxismoaren aurkako indarrek. Zapolako gune hau, erretagoardiako gune altuenetariko bat izanik, gerra frontearentzat behatoki paregabea da.

Domeka honetan, goizeko 8etan ezarri dugu zita Markina-Xemeingo Arkupean. Handik Zapolara igo eta 9etan lanak astea da asmoa. Lubakiak eta gerra egiturak ez dira ukituko, eta lanak, inguruok garbitzean oinarrituko dira (adarrak jaso, larrak moztu…).

Honekin, inguru hau berreskuratzeko lanean jardun nahi dugu Markina-Xemeingo udalarekin batera. Inguruotan, gerra instalazioez gain, Elur zulo, mea zuloak, zein natur ingurune paregabeak duen balioa, balorean jarriz, herri ondarea balioesteko ekarpena egin nahian.

Lana, defentsara bideratutako lana, memoria eta lana, berreskuratze lana, memoria, auzolanean berreskuratzea.

Posted on

Ahaztuen Oroimena 1936 elkarteak eta Markina-Xemeingo Udalak, hainbat herritarrekin batera, abian jarriko dugu “Mendi jakintzie berreskuratzeko” auzolan egitasmoa.
Urtero mantendu nahi den egitasmo honen abiapuntu bezala, gure hurbileko arbasoen egunerokoa ziren hainbat ezagutza, ohitura eta bizibide galtzeko zorian ditugulakoan, hauek berreskuratzea, gerra zibilean gertatutakoak berreskuratzearekin lotzeko erabakia hartu dugu.
Asmo honekin, gerra garaian eta guda lerroaren atzealdean, defentsarako eraikitako bigarren lerroaren Zapolako instalazioa garbitu, berreskuratu eta bisitatzeko moduan jarri nahi dugu; etorkizunean inguruan ditugun beste hainbat altxorrekin uztartuaz, interes handiko ibilbide bat egokitzeko.
Sarri edertasun eta jakinmina asetzeko kanpora eta urrunera begira jartzen garen bitartean ez gara gurean duguna baloratzen jartzen. Urregarai-Zapola inguru honetan benetako altxorrak ditugu, paisaia zoragarria, arboladiak, elur-zulo bat, lurrazpiko paisaia karstikoa, gerra garaiko instalazio ezin hobeak, meategi, karobi eta ikazkintzaren aztarnak, etorkizunari begira dagoen tokiko garapena, abenturako kirola, eta abar. Urratsak emanaz eta ibilbide bat garatuz, guzti horiek dokumentatu, uztartu eta eskuragarri jarri nahi ditugu.
Lehen urrats bezala, gerra garaian Zapola mendiaren inguruan eraikitako defentsarako instalazioa auzolanean garbitu, berreskuratu eta bisitatzeko eran jarri nahi dugu.
Zapolako instalazio honen tokirik garrantzitsuena, frenteari begira eraikitako bunker bat da, egoera oso onean dagoen bunkerra. Ikusgarria da Itxurritxu baserriaren ondotik bunker honetara bideratuta dagoen trintxera, 450 metro inguruko luzera duena, diseinuan ohizkoak diren “zeta”k dituena eta toki batzuetan harria apurtuz zabalduta dagoena. Trintxera honek babesleku bat dauka bunkerretik gertu eta erdialdetik adar bat ateratzen zaio, beste 300 bat metroko luzera duen loturetarako trintxera bat, Urregarai mendi aldera bideratua, tartean beste babesleku bat duelarik.
Instalazio hau ikusgarria bada, ingurua ere oso polita eta aberatsa da, artadi eta pagadi artean txertatua, laua eta behin garbitu ezkero bisitatzeko erraza eta erosoa.
2018ko ekainaren 17an burutu nahi dugu Zapolako instalazioaren auzolana. Horretarako antolaketa bat erabaki dugu eta herritarroi laguntza eskatzerakoan ondorengoak kontutan hartzea eskatu nahi dizuegu:

 

– Auzolan hau borondatezko ekarpen bat da, partaide izan nahi duten herritarrak bere borondatez egiten duen ekarpena.
– Igande goiz batetako denbora iraupena izango du, tartean geldialdi bat egingo dugu, antolaketak hornituko duen hamaiketako bat eginaz, atsedena hartzeko.
– Lana ez da zaila izango, adarren garbiketa eta pilaketa izango da lanaren ardatza. Teknikoagoak diren tresnekin lan mota honetan adituak diren pertsona batzuk erabiliko dituzte.
– Lanerako tresnak (aitzur, eskobara, zegote, mozteko artaziak, sasi-garbitzeko makinak, motozerrak, …) eramateaz, antolatzaileak arduratuko dira. Norbaitek bere lan-tresna eraman nahiko balu, aukera izango luke.
– Partaideek eskularruak eramatea komeni da.
– Norberak bere baliabideak erabili behar ditu auzolana burutuko den tokira joateko, baina kotxeen erabilpena murriztu asmoz aurre-koordinazio bat egitea beharrezkoa da. Auzolanaren hasiera Larruz baserria eta Zapola tartean dagoen Itxurritxu baserrian izango da. Beharbada kotxeak Santa Eufemiako zelaian ustea komeniko da.
– Markina-Xemeinen goizeko zortziretan geratzea proposatzen dugu (ekainak 17, 8:00etan), bederatziretako lanean hasita egoteko. Eguerdirako bukatuko genuke.
– Argibide zehatzagoak eskaini, koordinazioa ahalbideratu eta Zapolako instalazioaren testuinguru historikoa dokumentatua azaltzeko Hitzaldi-Batzar bat izango dugu ostirala den ekainaren 15ean, arratsaldeko zortziretan, Uhagon Kultur Etxean.
– Hitzaldi-Batzar hau irekia izango da, ez da auzolanean partaide izango direnei bereziki zuzendua halabaina, ez da baldintza izango auzolanean parte hartzeko.
– Hitzaldi-Batzar honetan azalduko ditugu baita, aurtengo neguan garatu nahi den beste proiektu bat: aurreko mendean desagertutako ikazkin lanbidearen erakusle izango den txondor bat egitearen proiektua.
– Norbaitek beste edozelako zalantza, galdera edo argibide premia balu, ondorengo helbide elektronikora idatziaz erantzungo genioke: etxebarria1936@gmail.com.