Askatasunaren defentsan hil ziren Ziardamendin eusko gudariak
Oroimena eta transmisioa; bi kontzeptu eta bi ideia gaur elkar hartuta Ziardamendin, frankistei aurre egitera abiatutako eusko gudarien gorpuen aurrean.
1936ko irailaren 21ean iritsi ziren faxistak Elgoibar aldera, ekialdetik mendebalderako noranzkoan, Azkoititik, Bergara… hartuta.
Baina ordurako, kolpe militarrari aurre egitekokan gure inguruko mendietara igo zuten Gipuzkoatik babes bila eta ihesean zetozen miliziano, anarkista eta abertzaleak. Eusko gudarostea eratu berri zen, EAJ-k Gobernu errepublikarrarekin lortutako adostasunen ondoren, eta gobernuko kide zela beraien borondatez borroka egitera ausartu ziren Bizkaiko hainbat herrietako gazteak.
Horrela, herrietako gazteei frentera joateko deialdietaz gain, beraien borondatez, hainbat herrietako batzokietan izena emandako 150 gazte eta abertzale frentera joan ziren han zeuden komunista, miliziano zein atzerriko indarrekin batera askatasuna defendatu eta faxistei aurre egitera.
1936ko Irailaren 24ean Bilbon, gudarientzat arma berriak iritsi berritan, hainbat autobusetan eusko gudariak Eibar aldera etorri ziren; handik, horietako zenbait, tartean Garaizabal eta Zubiaur konpainiak Markinan gaua egin ondoren, egunsentirako Etxebarritik, Urkaregira igo zuten. Han jeitsi ondoren, San migel inguruko posizioak indartzera joan ziren baina 1936ko irailaren 25ean, Altzola aldetik igota, atzeko aldetik eraso zioten Nafar Brigadek, Ziardamendiko pagadian. Gertaera honen ondorioz, hildako gudari gazte asko suertatu ziren, non tropa abertzale eta errepublikazaleek Urkaregi aldean babesa aurkitu behar izan zuten, atzera joaz.
Jose Mari Otsoa de Txintxetruk ondo gogoratzen du nola zauritu zuten Ziardamendin, baina bere oroimenean ditu, berekin igo eta hil ziren gudariak eta ondoan hil zuten burkidea. Estreinaldi latza izan zuten, Miguel Palacios Gomez, Juan Agirre Bilbao, Paulino Beraza, Blas Larrazeleta, Juan Zabala, Ambrosio Etxeberria, Pedro Rodriguez Puig, Jose Txintxurreta Zamakona, Felix Arbulu Bilbao eta Jose Anzueta Mendiolea hil baitziren, behintzat ezagutzen diren izenen artean.
Gertaera hauen ondoren, eta urriaren 4a artean, etengabeko borrkaldiak izan ziren San Migel-Urkaregi aldean, eta alde biak gogor saiatu ziren inguruko tontorrak hartu nahian.
Gauzak horrela eta behin 1936ko urriaren 4an frentea egonkortu ondoren, 7 hilabetez mantendu zen. Une honetan, irailaren azken egunetan, Elgoibarko udalak agindua eman zien inguruko baserritarrei, (tartean ziren Arrizabalagatarrak eta Agotetarrak) Ziardamendi inguruan ziren gudarien gorpuak hobiratzeko.
Udalak agindutako betetzeaz gain, hauek ondorengoratzerakoan egindako lana ezinbestekoa izan da gaur Ziardamendiko ekitaldia gauzatzeko. Gainera, hauen trasnmizioa ezinbestekoa izan da hobi komun hauek lekutu eta ondorioz gudarien gorpuak aurktizeko. Esker berezia hemendik Bitorio Agoteri eta Felix Etxeberriari.
Elgoibar 1936 eta Ahaztuen Oroimena elkarteek elkarlanean, Aranzadiren lanari esker, historiak kontatu diguna bistaratu ahal izan dugu eta hau, ekitaldian parte hartu duten jendetzari transmititu ahal izan diogu. Transmisioaren eta egiaren garrantzia izpide izan da ekitaldian parte hartu duten ordezkari politiko era arduradunengan; bertan izan dira besteak beste, Martin Garitano (Gipuzkoako ahaldun nagusia), Ines Ibañez de Maeztu (Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen zuzendaria), Marina Bidasoro (Gipuzakoako Foru aldundiko Giza Eskubideen zuzendaria), Joseba Egibar (GBBko lehendakaria), eta Elgoibarko Udalaren ordezkariak.
Joseba Felix Tobar Arbuluk eman dio amaiera ekitaldiari; hainbeste urteren ondoren bere osaba Felix Arbulu non hilobiratuta zegoen jakiteko aukera izan du, horrela, familiako eta batez ere Felix Arbuluren arrebaren kezka nagusienari bukaera emanez.
Lore eskeintza eta agurrarekin eskertu nahi izan diegu, bere garaian ere, askatasuna, eta eskubide zibil eta politikoen defentsan jardun zuten gazteen kemena eta borondatea. Bizi izan ziren abagune politiko eta sozialean hartu zuten konpromiso eta determinazioagatik erakutsi zuten ausardia ez baitu urteen joanak ahaztuko. Borondate hutsarekin bizia eman zuten gazteak.
Zierdamendi: urteetako isiltasuna bistaratu da
Aranzadi Zientzia Elkarteak gidaturik, Elgoibar 1936 eta Ahaztuen Oroimena Markinaldeko Frentea 1936 elkartearen elkarlanaz, Ziardamendiko hobi komunak aztertu ditugu. Hobi honetan egon litezkeen gudarien edo eta Zierdamendiko borrokan izan ziren gudarien zenbait senidek ere gurekin elkarlanean jardun dute eta bertatik bertara parte hartu, Joseba Felix Tobar Arbulu kasurako, zeinaren osaba, Felix Arbulu Zierdamendiko borrokan parte hartu zutenetako bat izan zen.
1936ko irailaren azken asteetan, tropa frankistek Gipuzkoa ekialdetik mendebalderantz hartu ostean Azkoititik Elgoibarren sartu ziren (1936/09/21). San Migel aldean gertu zeuden ordurako lehen borrokalariak faxistei aurre egiteko eta 1936ko irailaren 24ean Bilbotik atera ziren hainbat gazte abertzale autobusetan gure ingurua defendatzera eta faxisten erasoa geratzera. Gaua Markinako zelaian igaro ondoren, Etxebarritik gorantz, Urkaregi aldera jo zuten.
1936ko irailaren 25ean Bilbo, Santurtzi, Barakaldo eta Bizkaiko beste zenbait herrietako gazte aberatzaleak egunsentian Urkaregin aurrera abiatu ziren baina Zierdamendiko gainera bidean faxistek erasoa jo eta bertan hil ziren.
Gerraren lerroa 7 hilabetetan estabilizatu aurreko borrokak izan ziren eta ondorioz, Zierdamendiko basoan hilotz geratu ziren gudariak inguruko auzotarrek lurperatu zituzten.
Hauen lekukotasuna urrengo belaunaldiei transmititzeari esker, eta batez ere Aranzadi Zientzia Elkarteak atzokoan egindako lan profesionalari esker, Zierdamendin ziren hobi komunak aztertu ahal izan genituen. Hau dela eta, hiru hobi ezberdinetako baten 4 bat gudariren gorpuak lekutu genituen.
Hona hemen bertan ateratako argazki eta irudi batzuk.
Adi aurrerago,berririk dagoenean jakinaren gainean jarriko zaituztegu.
Ustekabeko Bolibarko eta Markinako negatiboak Maleta mexikarrean
1995ean, Mexiko Hirian 165 argazki-filmez osatutako hiru kutxa aurkitu zituzten; hauen barruan, Gerra zibilean ateratako 4500 argazki ezezagun zeuden.
Robert Capak (Budapest, 1913–Tyhai Binh, Indotxina, 1954), David Seymour «Chim»-ek (Varsovia, 1911–Suez, 1956) eta Gerda Tarok (Stuttgart, 1910–Brunete, Madril, 1937) Espainiako Gerra Zibilean ateratako argazkiak dira eta egun Maleta Mexikarra bezala ezagunak dira.
Gehienak orain arte erreproduzitu gabekoak dira, eta Espainiako lurralde ezberdinez gain Euskal Herrian zein Pariseko argazkiak ere badira.
Gure inguruko herrietako argazkiak ere agertu dira Maleta Mexikarrean, eta hain zuzen, Bolibarko plazako, Markinako eta inguruko zenbait argazki dira bertan. Izan ere, Bizkaian zehar (Gueñes, Zornotza, Berriatua, Gatika, Bermeo, Lekeitio eta Gernika herrietakoak besteak beste) argazkilariek egindako ibilbidearen barnean ateratako karreteen artean daude. 1937ko urtarrilaren eta otsailekoak dira, faxistek abanzea jo baino hilabete aurrerakoak gutxi gora behera.
Bolibarko argazkiak agertzen diren karretean Eibarko 3 argazki, Markinako 1 eta Bolibarko 13 argazki daude; hain zuzen 051 karretea da, Markinako argazkia «051-tira 1-imagen 4» da eta Bolibarkoak «051-tira 2-imagenes 1,2,3 y 4», «051-tira 3-imagenes 1,2,3 y 4», «051-tira 4-imagenes 1,2,3 y 4» eta «051-tira 5-imagen 1» dira.
Argazkiek gerraren drama erakusten dute, bai eta gerraren ondorio izugarriak gorabehera garatzen den eguneroko bizimodua ere: mitinak eta desfile militarrak, bonbardaketak hirietan eta borrokak frontean, zaurituak ospitaleetan eta gorpuak gorputegian, erbesteratuak eta kanpainako mezak.
Orain erakusgai daude BILBOKO ARTE EDERREN museoan, 32.aretoan, ekainaren 10era arte.
Juanita Zelaia Balenziaga
Juanita Zela
ia Xemeingo Azkurrina Goiko baserrian jaio zen 1918an. Aspiltzako eskolan ibil zen 7 urtetik 13 arte. Bertan, errepublika aldarrikatu eta ezarri zen garaian bukatu zituen eskolak eta gogoan du erregeak alde egin eta eskolan bandera nola aldatu zuten.
1935ean Ondarrura joan zen krixeda eta han zegoela harrapatu zuen gerra zibilak. Errepublikaren defentsan zebiltzan komunista eta abertzaleen mugimenduak bizi izan zituen Ondarroan, komunistak elizarekin zituzten ezberdintasunak markatuak ziren eta gogoan du erreketeen etorrera zela eta zegoen kezka eta beldurra herrian. Ez zekiten “erreketeak” zer ziren baina zurrumurruak izugarriak ziren eta gero eta gertuago zetozen erreketeen beldurra haundia zen.
Miliziano eta abertzaleak Asterrikan zeudela, Gipuzkoatik zeotzen errefuxatuak igarotzen ikusi zituen eta gehienak Lekeition (Asterrika-kalamendi lerrotik atzera) hartu zuten babes.
1936ko irailaren 29an errepublikaren defendatzaileek erretiradan, Ondarroatik atera eta zubiak apurtu zituzten, zeinaren ondorioz berak lan egiten zuen etxean argirik gabe eta urik gabe geratu ziren.
Erreketeak sartu zirenean (1936/10/04) Santa Kurutz ermitan behera ikusi zituen eta geroago Ondarroan beraien bizimodua egiten zuten Tolosar, Leitzar… ezagutu zituen. Herriko dendak errekisatzen ikusi zituen eta 7 hilabetetan ez zuen etxekoen inongo berririk ezagutu. Bera ahizpak frantziara ihes egitea lortu zuen baina bera Ondarroan geratu zen 7 hilabete hoietan.
Behin frentea aurrera joan zenean, ama joan zitzaion Ondarroara eta horrela izan zuen etxekoen berri, Azkurrinan ere, Akarregiko eta Agarreko posizioak bertan zituzen eta etxekoek miliziano eta gudariei janaria prestatzen zieten eta hauek ordaindu egiten zieten.
Gerra bukatu eta ondorengo urteetan, razionamendua sufritu zuten eta behin urte batzuk igarota, Etxebarriko Ibarlotxara ezkondu zen Bartolome Ezenarrorekin, zein urte askotan herriko alkate izango zena.
Adopzio irregular eta haur lapurtuak Markinan eta Etxebarrin
Irakurri gaia jorratzen duen dokumentua hemen.
Duela urte batzuk , gai honen inguruko albisteak argitaratu arren, gaur egun indar eta zabalera handia hartu du. Haur lapurtuak eta/edo adopzio irregularren kasuak ehundaka konta daitezke Euskal Herrian.
Gerra zibila eta gero, gerra garaian zehar egin bezela, inpunitate eta inungo traba gabe jardun zuen frankismoak haurren trafiko zein haurren eta pertsonen eskubideak zanpatzen. Izan ere, gerra ondoren, ideologia bakarraren inposaketa eta gainontzekoen ezabaketa gauzatzen saiatu zen. Haurrak jomugan izan zituen frankismoak eta jatorrizko familietako ideología mespretxatu eta frankismoaren baloreak inposatzeko saioak egin zituen.
Gai hau jorratu asmoz, Markina-Xemeinen eta Etxebarrin ezagutu ahal izan ditugun kasuetan, frankismoaren azken urteetan gertatu ziren, hiruak. 1973an, Bilboko Kliniketan jaio eta hil zirela esanez lapurtu zizkieten bi kasu Markina-Xemeingoak eta 1975ean Etxebarrin izandako adopzio kasu irregularra bestea. Kasu hauek, klinika pribatuek, monjek eta Maria Madre bezalako elkarteek garai hartan zuten jokaera eta jarduera ilunekin bat egiten dute, eta egun gainera, hirurek zailtasunak dituzte, egia ezagutu eta beraien zalantzak argitzeko beharrezko dituzten agiriak eskuratzeko.
Ahaztuen Oroimena,Markinaldeko Frentea 1936 elkartetik, gai honek familiengan sortzen duen babesgabetasuna salatu nahi du; berriz ere begi bistan geratzen delarik egia osoa argitzeko eta batez ere frankismoarekin zer ikusia duten gertaeren egia osoa jakiteko dagoen borondate eza salatuz.
Ondorengo dokumentu hau osatu dugu gaia osatze aldera: Haur Lapurtuak eta adopzio irregularrak frankismo garaian Markina-Xemeinen eta Etxebarrin
Kalean da «La Joven Guardia»
Marcelo Usabiagaren memoria biltzen duen liburua kalean da. Atzo aurkeztu zuten jendaurrean Irungo udalean. Liburu mardul hau, Luis de Uranzu Kultur Taldearen eskutik argitaratu dute eta Marceloren seme Miguel Usabiagak koordinatu du.
- ← Anterior
- 1
- …
- 22
- 23
- 24
- …
- 36
- Siguiente →
