Ahaztuen Oroimena 1936

Agustina Agirre Ibarzabal

Posted on 30 junio, 2011 Actualizado enn 9 febrero, 2019

Agustina Agirre Ibarzabal (Isurixa, Barinaga 1926- Etxebarria 2014).

Bizkaia eta Gipuzkoako muga-mugako Isurixa baserrian jaio nintzen, mujoia han dago, biak banatzen dira han, bertan eta bizi izan nuen gerra. Barinagako auzo gunetik aurrera. Ama bertakoa zen, Isurixakoa eta aita Munitibarkoa.

6 neba arreba izan ginen. Gurean, bigarren urtea egiten zegoen morro, Agustin Etxarteren anaia, maleta egin eta Munitibarrera joan zen, gerra etorri zenean.

Gerra garaian, etxean egon ziren eta frentea egonkortu baino lehen milizianoak etxera etortzen ziren elikagaien eske. Iputeixen ere egiten zituzten oiloek arrautzak eta milizianoak zain egoten ziren, arrautzak erosteko, trukean diru zuria emanez. Dirua soberan geneukan orduan, oiloek arrautza egin ahala ematen ziguten diru zuria. Hori egia da e! Ni umea nintzen baina amari eta entzunda gogoratzen dut.

Errekete eta karlistak, edo zer ziren? bueno, ba horiek, aurrera zetozela eta, gizon guztiak aurrean eramango zituztela eta, beldur ziren etxean. Aita, gure etxea baino pixkat beherago zegoen estoldan izkutatu zen, erreketeek aurrera eraman ez zezaten, baina ez ziguten ezer egin.

Lehen, Isura joateko gurdi bidea zegoen, Ardantzakoak eta gure ama eta Eibarrera azokara joaten zirenean, gurdi bidetik joaten ziren. Gerra etorri zenean, orduan bazen jende langilea, eta kamioia pasatu zuten, Isutik gurera, erreka pasatuta, bidea, atxurrekin eginda. Ez zen kamioia ere oso handia, baina gogoan daukat, nola pasatu zuten, errekatik errepidera. Orduan egin zuten milizianoek, orain Eibarrera joateko ezagutzen dugun bidea.

Milizianoak, Kalamuan egon ziren mordo bat, Urkon ere bai; gurean asto eder bat zegoen, orain kamioietan igotzen dituzte materialak baina asto otzarakin eraman zituzten orduan, Urkora, babeslekua egiteko behar zituzten materialak, eraman ziguten astoa, beraz. Orduan pasatu ziren batetik, bestera, zer zien gorrixek eta zurixek edo zer ziren? sekula ez dot ulertu… orduan pasatu zan gerra, behera. Astoa falta zitzaigun. Galdutzat eman genuen, baina biharamunean agertu zen etxean, otzara eta guzti. Kanoi bat ere, uste dut jarri zutela Astorrei inguruan, Illo aldapara begira.

Milizianoak gurean zeudenean, seguru sentitzen zirelakoan, behin, itxura danez, hegazkinek edo bazekiten han zeudela edo, zazpi bonba bota zituen hegazkin batek etxe inguruan eta batek ere ez zuen etxea jo. Illoko lur sailean, Ardantzakoan eta gurean erori ziren, zulo ederra egiten zuten. Gu, etxean geunden.

Gau bakarra egin genuen etxetik kanpo. Astorreira joan ginen. Frontearekin, denak aurrean eramaten zituztela eta, familia osoa Astorreira joan ginen. Baina ez ziguten ezer egin, ezta Astorreikoei ere. Fronteak aurrera egin zuenean, ikusi genituen, eta nire nebak, Suinagako astoa ezagutu zuen, frankistek hartu eta aurrera zeramaten. Gero, Karmenen lotuta ezagutu zuten Suinagakoek astoa, itxura denez astoa zauritu eta Etxebarriko baserri baten geratu zen, eta haiek beraganatu zuten harik eta Suinagakoek, Karmengo plazan lotuta zegoen batean, ezagutu arte.

Gerra pasatuta gero, akordatzen naiz, garia entregatu behar izaten zen, gurea, Isurixa, sailak bai baina ez zen gari lekua, lastoa hazten zen, indiarra eta bai baina garia ez. Hala ere, gariak entregatu egin behar, Okokira eta, aitak eramaterik nahi ez. Azken momentura arte zain egoten zela gogoan dut, behin, uholdeak etorri, eta gurdia errekatik pasatu behar, gogoan dut hori. Egurrezko zubi bat zegoen, eta handik pasatzen ginen.

Gure ama ausarta zen, gauez, Armistegi errotan egiten zuten hirina. Artoa hartu, eta joaten zen, horrela, bazuen taloak edo egiteko hirina. Bestela zer, razionamenduan ematen ez bazizuten zer ba?

Gerra ostean, ogi baltza jaten genuen, saiarekin nahastuta egiten zuten, Barinagara joan behar izaten zen ogia hartzera, eta baserri batekoak ogia hartzera joaterakoan ez zegoela eta gogoan dut nola esaten zuten “ogixe dala baltza? hau dala baltza, bost seme etxien eta ogirik ez”