Herritarrak eta agintariak batuta, faxistek Elgeta suntsitu eta 75 urtera, egiaren eta justiziaren alde (GARA 2012/04/23)
GARA | ELGETA
Orain dela 75 urte herria txikitu zieten faxistek elgetarrei, zibil eta milizianoak fusilatu eta neskak eta emakumeak bortxatu. Biktima horiek omentzeko antolatutako ekitaldian, herritarren ondoan izan ziren atzo Idoia Mendia Lakuako bozeramailea, Martin Garitano Gipuzkoako ahaldun nagusia eta alkate pila: Gernikakoa, Arrasatekoa, Bergarakoa, Aramaiokoa, Elorriokoa… 10.30ean herrian harrera egin, 36ko gerraren inguruko museoa ikusi eta Intxortako Ateraino joan ziren. Bertan, Intxorta 1937 Kultur Elkarteko Julia Monjek hartu zuen hitza. «Berriro aldarrikatu nahi dugu oroimen historikoa berreskuratu eta ezagutaraztearen beharra», hasi zen.
«Behin eta berriz ezarritako inpunitate eredu politiko batek gure herriak jasan zuen genozidioaren benetako dimentsioa ezeztatu du. Argitu gabe daude indar frankistek gizarte zibilaren kontra emakume, haur eta gizonei egindako gehiegikeriak». Horregatik, eta «batzuek egin ez dutena denon artean egiteko», Elgetako Euskal Memoria Interpretazio Zentroan, «Izen guztiak, aurpegi guztiak» atalarekin Euskal Herrian dauden faxismoaren biktima guztiei izena eta aurpegia jartzea helburu dutela adierazi zuen. Egia ezagutzea justizia egiteko eta minak sendatzeko lehendabiziko urratsa dela oroitarazi zuen. Azaldu zuenez, memoria historikoa erabakigarria da ulertzeko eta aurrera egiteko, pertsona libre eta solidarioz osatutako herri baterantz.
Izenak biltzen
«Ezinezkoa izango da dena berreskuratzea -ohartarazi zuen-. Emakume erresistenteen armada bat ahanzturan gelditu da. Halere, gure historia idazten jarraituko dugu, milaka emakume eta gizonen errealitatea, memoriak eskatzen duen hainbeste aldiz isildutako egia».
Beste hainbatek bezala, elkarte honek urteak daramatza horretan lanean eta 12.000 izen baino gehiago ditu, 850 aurpegi, eta jendeari laguntza eskatu zion historia osatzeko.
«Internazionala» eta «Eusko Gudariak» abestu, eta Zestogain baserriko Ainara Totorikaguena mintzatu zen. Etxe honetan, aita eta ama hil zituzten alaba bortxatzeko.
Oinez jaitsi ziren herrira, bost banderarekin -ANVrena, gorria, errepublikakoa, ikurrina eta anarkista-. Salbador ermitan itxaroten zuten Andoaingo Banda Errepublikanoa, eta lore eskaintza egin zieten Elgetan hildako zibilei. Bukatzeko, bazkaria egin zuten kafe antzokian.
Zestogain baserriko Ainara Totorikaguenak Lauaxetaren poema bat irakurri zuen: «Gazte horreik goruntz doaz abesti eta ikurriñez/ lainuan baino tiro hotsak bedartza dager odolez/ ikaraz duaz suak mendixa dago isilean/ hamar gazteren lerdena bizitza barik lurrian/ eta iluntzeko bakian/ norbaitek darrai kantari/ dana emon bihar jako maite dan askatasunari». Horrela esan zuen euskal poeta eta gudarien komandante Lauaxeta gazteak. Totorikaguena gazteak adierazi zuenez, gerran alde bietan daude galtzaileak, baina argi daukana zera da, zeintzuk diren zapaltzaileak eta zeintzuk zapalduak. «Intxorta eta Elgeta inguruan gorriz bustitako zelai-lurrak ez dituzte gure malkoek garbituko, baina tinko jarraituko dugu memoriaren zaindari». GARA
Iñaki Egaña eta Marcelo Usabiaga 75.urteurrenean
Zapatuko hitzaldiako argazkiak ikusteko klikatu hemen.
1937-2012 (75) Gernika Batzordearen ekitaldiak
Gernikako bonbardaketaren 75. urteurrenaren harira, gertaera gogoratu bai, baina Euskal Herriaren izaerari zein iraganari buruzko hausnarketa sustatu gura izan du Gernika 1937-2012 ekimenak, atzo arratsaldean Jai Alai frontoian Hemen gaude ikuskizuna estreinatu zuten. Musika eta antzezlana uztartuz, bonbardaketaz haratago, historiari begiratua egin diote Rafa Ruedak, Gotzon Barandiaranek eta Kukubiltxo antzerki taldeak.
Sabin Ibazetak hartu du hitza. Haren esanetan, “isiltasunera behartu” zuten Gernika 1937ko apirilaren 26an, baina Gernikak eta, oro har, Euskal Herriak, bizirik irauten jakin dutela ekarri du gogora. “Garrasia hor dago, ikusi zaldia; aldarria hor dago, ikusi eskua zabalik; kantua hor dago, ikusi txoria”. Herritar soila izanda, euskaldun izateaz “harro” dago.
Gau Gernika batzordeak antolatutako ekimenek aurrera jarraitzen dute, egun osoko egitarauaren banean eguerdian ekitaldia antolatu dute.
Faxisten euskarazko paperak Kalamuan hegazkinetatik botata (euskara gerra zibilean)
Testua: Autopsiarako Frogak liburutik hartua:
HEGAZKINETIK 2
Bi ziren, ehizakoak. Babes eskasa bonbarderoak zaintzeko. Itzuliak ematen, han goian. “Noiz arraio azaldu behar dira gureak?” Gero jaitsi egin ziren apur bat, eta lubakiari buruz ekin zioten. Tirorik ez. “Zer jukutria…?” Etorri ziren bezala urrundu. Paperak. Lubakian bertan jausiak ziren batzuk, hartu egin zuen. Euskarazko idatzi bat, ulertzen ez zuen zer edo zer behintzat, hegazkinetarik, Kalamuan.
“Eran nuestros!”
Eta erdaraz egiten ez zuen atxabaltarrari pasatu zion.
Azkaneko deia:
España´ko nortian darabilgun guda edo guerra au beriala amaitzeko asmua artu dot.
Iñor il ez badozue eta daukozuezan armak itxi eta gugana etorten bazarien suen bizija eta ondasunak gordeko doguz zuentzako oker barik.
Onela gaur berian egiten badozuen Bizkai guztiak deseguin edo apurtuko dot, guda edo guerra´ko Fabriketatik azirik.
Jakin eguizue ziur eguiteko oso-oso guertauta nagoala biar diran gauza guztiak ezkuetan daukedaz at.
General Mola.
Gerra psikologikoa air zen egiten Mola: erdaraz mehatxua zen; euskaraz,napalm erregarria.
Bazekien euskara inbadituz errazago jabetu ahal izanen zela lurraldeaz. Inbadituta zeukala erresistentzia.
Euskarak eusten dio gure izanlekuari, iduri eta zutabe.
AUTOPSIARAKO FROGAK. KOLDO IZAGIRRE
Aurkezpen-Hitzaldia: Frankismoa Euskal Herrian eta Markinaldeko Frenteko herrietan
Apirilaren 21ean UHAGON Kulturgunean (Markina-Xemein) Aurkezpen-HItzaldia izango dugu. Iñaki Egaña Euskal Memoria Fundazioko lehendakariak «Frankismoa Euskal Herrian, behin betiko konponbidea» liburuaren aurkezpena eta Euskal Herrian zein gure inguruko herrietan Frankismoaren inguruko kokapena egingo du.
Bestalde, gonbidatu berezi gisa Marcelo Usabiaga izango dugu. Marcelok, bete betean bizi izan zituen frankismoaren ondorioak (kartzela 20 urtez, atxiloketa, tortura, jazarpena…) baina bereziki, borrokalari sutsua da. Oso gaztetatik afiliatu zen alderdi komunistan, 17 urterekin eta oraindik egun bere 95 urteekin bere ideiak defendatzen jarraitzen du. Gerra aurretik, Asturiarrei muga zeharkatzen lagundu zien Frantziara (bera Irunen bizi zela) baina gerra zibilean ere borrokatu zuen, besteak beste Markinaldeko Frentean izan zen 1937an Rosa Luxemburgon (Urberuagan eta inguruko mendietan). Behin gerra bukatuta, Makietan parte hartu zuen, gerrilari gisa, Frankismoa deusestatu asmoz.
75. Bonbardaketaren urteurrena gogoan izan dute Durangon
Durango:
75 urte bete dira larunbatean Faxistek Durangoren aurkako bonbardaketa burutu zutela. «Zilar Astearen» barruan, hainbat ekitaldi antolatu dituzte urteurren hau kontuan hartuta eta hildako zein zauritutako guztiak gogoan hartuta.
Hona hemen Andra Mariko elizpean burutu zuten ekitaldiaren bideoa:
Durango Bonbardatu zuten 75.urteurrena: 1937ko martxoak 31
1937ko udaberriarekin batera hasi zen Bizkaia menderatzeko frankisten ofentsiba. Molak, iparraldeko frontea deitu zionaren aurkako kanpaina hasi zuen, dena txiki txiki egiteko asmoa zuela lau haizetara zabaldu eta harrokeria guztiarekin posizionatuz. Horretarako, lau errekete brigada nafar erabili zituen Brigadak Araban eta Gipuzkoan osatutako 10 batailoi, karlista nafar asko eta Espainiatik etorritako tropa erregularrek osatuta zeuden.
Baina aipatu eraso edo ofentsiba horretan, hegazkinek eta bereziki aliatuak ziren faxista alemanen eta italiar hegazkinek triskantza haundiak egin zituzten.
1936ko uztailaren 22an izan zen herritar zibilen aurkako lehenengo erasoa: Andikonako plazan, Otxandion, merkatu eguna zela, plaza hau bonbardatu zuten hainbat herritar hil zituztelarik. Ondoren etorri ziren antzeko praktikak baina helburu maltzur eta txikitzaileekin. Esan bezala, 1937ko udaberrian Bizkaiko hainbat herri bonbardatu zituzten: Durango (1937/03/31), Gernika (1937/04/26) ezagunenak: baina Bizkaiko herri asko eta askok jasan zuten hegazkinen erasoa. Durangon, urteurren hau dela eta hainbat ekitaldi antolatu dituzte.
Alemanen 65. Kondor Legioko 140 hegazkin erabili zituzten honetarako baina bait Itailarrak ere. Honekin, gerra tresna berri bat aplikatu zuen molak, inongo gerratan ordura arte erabili gabea:erretaguardiako herritar zibilak bonbardatzea eta herriak suntsitzea, morala jaisteko eta erresistentzia ahultzeko xedez.
Horrela,martxoaren 31n, Durango bonbardatu zuten. Durangoko bonbardaketan Aviazione Legionariako italiar hegazkinek 336 pertsona hil zituzten. Ofentsibaren etapa honetan, Eibar, Elgeta, Elorrio, Lemoa, Markina, Igorre, Bilboko portua… ere bonbardatuak izan ziren, lehen lerrotik gertu zeuden herriak baitziren. 
Iazko Maiatzean, Gerediaga Elkartearekin elkarlanean, inoiz ikusi gabeko irudiak eskuratzeko aukera izan genuen. Gerediaga Elkarteak italiara egindako bidaiaren ondotik, aipatu ofentsiba honetan, hegazkinetatik, italiar faxistek ateratako argazkiak hain zuzen.
Bizkaiko HITZA-n «Herritik Kanporatuak»
Bizkaiko HITZA-k orain 75 urte Ondarroatik Lekeitiora, herritik alde egitera behartu zituzten herritarren zein faxisten etorrera zela eta babestuta zeudenen iheslari karabanaren inguruko artikulua argitaratu du gaurko alean.
Jose Mari Eizagirre Urionabarrenetxea
Testigantza entzuteko:
Jose Mari Eizagirre (1913-2012) Albitxu. 1934an soldaduzkatik libratu bazen ere, 1936ko azaroan Markinako udalera joateko deia jaso zuen, Eusko Jaurlaritzak egindako deia zela eta Frentera jaso zuten.
Udaltzaina joan zitzaion etxera eta biharamunerako deiaren berri eman zion manta bat hartuta udaletxera ager zedin esanez. Gobernuaren partetik ibili zen gerran lehenbizi, Ibaizabal Batailoi abertzalean (Zubiaur konpainia). Orduan hasi zen bere “gerra ibilbidea” izan ere, 1936ko azaroan etxetik frentera jaso zuten eta 1939ko ekainaren 25ean bueltatu zen etxera.
Ibaizabal batailoiarekin, Bilboko kartzeletan guardiak egiten egon zen lehenbizi baina geroago, Otxandiora destinatu zuten batailoi osoa; Legution indarrei eutsi eta faxistak geratzeko asmoaz. Zaurituak hartatzea zen bere zeregina “camillero”.
Gerora, handik Ermuara destinatu zuten Ibaizabal eta Ermuan base nagusia zuten arren, Eibarko zein Elgetako frenteetara joaten ziren atakeak zeudenean.
Elgetan zeudela, faxistak gero eta gertuago (1937ko apirila) erretirada jo zuten, eta erretirada horretan, bere sorlekurantz urbildu zen gudari guztiekin batera. Bolibarren egin zuten lo gau batez, eta hurrengo egunean, Munitibarrera joan ziren; erretaguardian zeuden baina etsaia gertu zuten.
1937ko apirilaren 25ean Munitibar bonbardeatu zuten faxistek eta bonbardaketa hau tropa abertzaleak han zeudela gertatu zen, tartean Jose Mari bera. Hurrengo eguna, izkutuan eta ezer jan gabe pasatu zuten, Gernika bonbardatu zuten eguna zen.
Egoera ikusita, burkide baten etxera joan ziren Munitibarko Gaztaineta baserrira, gauez. Han talo eta esnea afaldu ondoren gaua pasatu zuten.
Biharamunean abisua eman zieten, Gaztaineta etxekoek, Bolibarko, Zeinke auzoko Madalena ermitan frankoren bandera jarri zutela; eta hori horrela izanik, Jose Mari,bere kidea eta batailoiko beste zenbait bertan entregatu ziren, faxisten esku gertau zirelarik.
Preso hartuta, Bolibarrera jeitsi zituzten, han fitxa eginda, guztiak Bergarako kartzelara eraman zituzten. Gau bakarra egin zuten han, gero Gasteizera eraman zituzten trenez eta hango kartzelan izan zituzten 12 egunez.
Faxistek, preso hartutako abertzaleak beraien batailoietan antolatu zituzten, Jose Mari Burgosko konpainiako kide izatea erabaki zuten.
Frankon tropekin, hainbat lekutan ibili zen, ametrailadoreekin Bizkargin, Bilbon, Santanderren, eta Asturiasen, non rantxero lanak (sukaldari) egin zituen Ebroko borroketan ere izan zen, non bere kide bat tiro batek jo eta bizkarrean eraman behar izan zuen. Kataluinia osoan zehar eraman zuten eta Madrilgo (sector Tajo, Toledo) borrokak ere bizi izan zituen.
Bizkargikoa oso gogorra izan zen beretzat, eta behin hau gaindituta, Bilborako sarrera Bidebietatik (Basauri) egin zuten batere tirorik gabe.
Gerra bukatu zen eguna gogoan du, Toledoko mendi bat hartu zuten egunean izan omen zen, 1937ko apirilaren 1a; baina 1937ko ekainaren 25ean bueltatu zen Albitxura, han bizi da egun.
- ← Anterior
- 1
- …
- 23
- 24
- 25
- …
- 36
- Siguiente →
Ahaztuen Oroimena 1936 