Arantzadiren Erakusketa ibiltaria

Posted on Actualizado enn

Hobitik ateratzen, duintasuna berreskuratzen erakusketa ibiltaria antolatu du Arantzadik.
Erakusketan Aranzadi Zientzia Elkarteko ikertzaileek eta boluntarioek joandako hamar urteetan egindako 70etik gora hobitik ateratzetan egindako lana ikus daiteke, argazkietan, berrogei panel ingurutan antolatuta.
Egun hauetan (maiatzaren 7tik 23ra) Lekeition dago ikusgai. Hona hemen erakusketa Beasainen egon zeneko irudiekin egindako bideoa.

Arantzadiren erakusketa bideoa beasain

Gerra zibila Etxebarrin: 8 hilabete lehengo lerroan

Posted on Actualizado enn

1936ko Uztailaren 18an frankok altxamendua abiatu zuenetik hilabete batzuetara iritsi ziren faxistak Etxebarriko inguruetara. Elgoibar hartu ondoren, egun Gipuzkoako muga den lerroan kokatu zen gutxi gora behera frentea; Bergaratik, Elgoibar eta Mutrikuraino.

Nafar errekete, karlista eta militar ugarik emandako ufadak indartuta ekarri zituzten haize beltzak gure parajeetara, eta han egin zituzten 8 hilabete luze, kainoikada, tiro, eta hegazkin erasoz.

Gerra zibilak Etxebarrin berezitasunik badu, frente biak oso gertu egotea da. Badira lekuak non 200m baino ez zeudela II.Errepublika defendatzen zutenen eta Faxisten artean. Nabarmentzekoa da, errepublika zaleek erretaguardian egindako lana. Trintxera eta lehen lerroko postuetaz gain, bigarren lerro edo erretaguardia indartsu bat ezarri zutelarik, Etxebarria-Markina-Berriatua artean.

Ondorengo mapa honetan gorriz agertzen da Errepublika defendatzen zutenen esparrua eta faxistek hartutako eremua.

Batailoiak

Posted on Actualizado enn

  1. 1936ko bukaeratik 1937 urte hasieretara Kalamuan CNT ren Celta 6.batailoia.
  2. ANVren 4.konpainia OLABARRI batailoikoa Urberuagako balnearioan (kuartel biurtua) 1936ko irailaren bukaeratik egin zen. Akarregiko posizioak defendatzeko helburuarekin.
  3. ANVren Euzko Indarra batailoiak Zornotzan zuen bere kuartela. Irailaren bukaeran baina, Akarregi inguruaren defentsa egin zuen. Horrela, milizia sozialisten 1936ko Urriaren 21ean burututako atakean babestu eta aurrera eraman zuten. Borroka honetan hil zen, Fulgencio Mateos, Bilboko zinegotzie eta sozialista Bizkaitar ezaguna.
  4. 1937.urte hasieran, ia 700 kidez osatutako San Andres batailloia guarnizio gisa zegoen Urberuagako kuartelean. Batailoi hau, 1936ko azaroaren bigarren hamabostaldian sortu zen STVren inguruti, abertzaletasunak osatutako «euskal milizien» barnean. 1937ko urte hasieran 4 izan ziren inguruotan hildako STVko kideak:

San andres Batailoiko infanteriako:

Pablo Lejarreta Andonegi, Bilbotarra. Infanteriakoa.(Kalamuan apirilaren 21ean)

San Andres-ko Ingenieroen 6.Batailoikoak:

1937ko martxoaren 6an Migel Ibarzabal Arrieta
1937ko martxoaren 28an Luis Fernandez Sodupe
1937ko martxoaren 22an Jose Alcorta Bastida.

HONA HEMEN INGURUKO ZENBAIT POSTUREKIN ERLAZIONATUTAKO, EDO KOKATUTAKO BATAILOIAK:

AKARREGIN:

OCHANDIANO

FULGENCIO MATEOS

MILICIAS POPULARES

ETXEBARRIAN

CASTILLA

KALAMUAN

RUSIA

MILICIAS POPULARES

OCTUBRE

AMUATEGI

LARRAÑAGA

DRAGONES

SAN ANDRES

FULGENCIO MATEOS

SAN MIGUELEN

EUSKAL MILIZIAK

AZAÑA-GIPUZKOA

URKAREGIN:

CARLOS MARX

URKO:

JEAN JAURES

USARTZA:

ZAPADORES MINADORES

HERRI MILIZIAK

UGTko MILIZIA

MARKINA-XEMEIN:

EAE-ANV 1

OCHANDIANO

MILICIAS POPULARES

CASTILLA

SAN ANDRES

ARANA GOIRI

MILICIAS VASCAS

Don Jose, «Peña» fusilatu zuten

Posted on Actualizado enn

Jose Ignacio Peñagaricano Solozabal

Jose Ignacio Peñagaricano Solozabal, (1872, Etxebarria- 1936, Oiartzun) Etxebarriko Peñaneko baserrietan jaio zen.Abade izan zen Etxebarrin errpublika eta Gerra garaian.

Izaera definituko pertsona omen zen. Gauzak zuzen eta egoki egitea gustoko zuen. Baina bere izaera

horren barruan zioan berezitasunik markatuena, euskaltzalea izatea azpimarratu daiteke.

Garai haietan ematen ziren eztabaiden ingurutik, Don Jose Peña, euskara egokia, garbia eta ondo erabiliaren zalea eta defendatzailea zen. Umeei kalean berbak zuzentzen zizkien, euskara goraipatzen zuen eta euskara erabiltzen zuen. Euskararen defendatzaile sutsua zen.

Jasotako testigantzek ez dute agertzen Don Jose Peña politiki errepublikazalea zenik baina herritarrek nortasun gogorreko eta zorrotzekoa zela aipatzen dute baina ez politikoki hain finkatua edo ideologia zehatz baten defendatzailea zenik. Uste dugu, abertzalea eta euskaltzalea zela.

Halabaina, Arnorixa inguruetatik pasatu zen Elgoibarrera, eta han, bertako elizan hartu eta Oiartzunen afusilatu zuten faxistek, 1936ko Urriaren 27an.

64 urterekin fusilatu zuten 1936ko Urriak 27an Oiartzungo hilerrian Ondarretako kartzelan egon ostean.

Asun Gandiaga

Posted on Actualizado enn

Subistin baserrian jaio nintzen, gerra baino lehenago, 1930ean; cinco de enero de mil novecientos treinta.Gerrak ume nintzela harrapatu ninduen, eta gu Santa Grazin egon ginen.

Frente bat, Txalankan (Satzibarren) zegoen, ez dakit zeintzuk ziren baina han zeuden, baina horrela deitzen genion sail hari, Satzibar Beñeko tontortxoan, beste frentea Satzun egon zan eta Kalamuan hirugarrena. Aitxuluako txabola dagoen lekuan, Kiruen ere baziren, Lexardi eta Subisti bitartean.

Gauez joaten ziren aita eta nabo eske Subistira Santa Grazitik, naboa ganaduarentzat behar baitzen. Ganadua Santa Grazin geneukan, baina beste batzuk Itxurretan, aita Jauregi baserrikoa zen, Jose Gandiaga.

Familia osoa joan ginen Santa Grazira, sei neba arreba ginen eta seigarrena Santa Grazin bertan jaio zen, gerra bete-betean. Negua zen, han egin genituen zazpi hilabeteetan, eta gu bezala zeuden Agarrazpikoak Urbitxen, Basaben, gurean ez, bestekoak akabo zenbat Eibartar egon ziren…. eta beste familia gehiago etxetik joanda. Lomin Errotakoekin jolasten ibiltzen ginen, sei urterekin ezin geldirik egon eta… Baina Lomiño Barrenera eta ez ginen joaten. Jolasten ibiltzen ginen hainbeste ume.

Tiroa eta soldadua zegoen orduan, eta Santa Grazitik beherako errebuetlan kainoia egon zan. Santa Grazi eta Lausagarreta arteko errebueltan. Soldaduak gatu gabe ibiltzen ziren, dana kainonazoak botatzen zituzten, yu yu yu, eta orduan lurra gora gora, georaka botzen zuten.
Gu Santa Grazitik ez ginen mugitu frentea geldirik egon zen zazpi hilabeteetan. Han egin zen, Aulestiarteko Jose Unamunzaga Bereziartuaren hileta ere. Aulestiarteko etxe ostean zela hil zen, bala galduren batek edo jota. Don Martzelino izan zen hiletan.
7 hilabete eta gero Subistira bueltatu ginenean etxea hutsik aurkitu genuen. Ganbaran egoten ziren nabo hazia eta ez dakit zenbat gauza, bueltatzean baina nabo hazia ere falta zen.
Zortzi urterekin, eskolara jeisten nintzen Etxebarrira. Doña Salba zegoen irakasle, eta mahai guztiak beteta egoten ziren, leiho egaletan egoten ginen bankuetan eserita lekurik ez zegoela eta, ume asko zegoen eskolan. Hamar urtera arte egon nintzen eskolan.
Nire gizonak, Felix Baskaran, Gernikako bonbardaketa ikusi zuen. 1916-11-20an jaioa zen, eta kintxadan eraman zuten soldadu. Gernikara oinez joan ziren, baina ez zuen asko kontatzen. Afrikan kartzelan egon ondoren gaisorik etorri zen,

Bere anaia, Bitxorio Baskaran, Rubio Basabe, Otxandion zauritu zuten, besoan. Asto gainean eraman zuten baina ezin ondo sendatu.

Juan Jose Idoeta

Posted on Actualizado enn

Beide baserriak, San Migel auzoko, Belaustegi edo Berdezkunde baserrietan kokatuta zeuden kainoiek botatako kainonazo baten ondorioz  sua hartu zuen. Milizianoak irailaren azken egunetan, posizioak indartzera etorri zirenean, faxistei eraso egiteko, Beide eta Antxi inguruan kainoiak jarri zituzten lehenego unean. Horregaitik pentsa daiteke, faxistek Beideko posizioa erasotzea zutela helburu.

1936ko urriaren 29an izan zen. Beideko etxean sartu zen obusa eta erasoan etxeak sua hartu zuen. Bertakoak, sua itzaltzen saiatu ziren eta ahal zutena salbatu asmoz, etxetik altzariak ateratzen hasi ziren.
Auzokoa zen Juan Jose Idoeta «Amoto Txiki» eta Beiden gertatutakoa ikusi zuenean bertara joan zen laguntzera, beste kainonazo bat bota zuten une horretan eta han hil zen.